Soğutucu Akışkan Miktarı Hesaplaması ve VRF Sistemlerinde Çevresel Yönetmeliklere Uyum

VRF sistemleri, damarlarında (bakır borularda) dolaşan soğutucu akışkan (gaz) sayesinde hayat bulur. Ancak bu gazın miktarı, bir mühendislik hesaplamasıdır.

• Az Gaz: Kompresör ısınır, verim düşer, sistem “Düşük Basınç” hatası verir.

• Fazla Gaz: Kompresör zorlanır, elektrik faturası patlar, sistem “Yüksek Basınç” hatası verir ve sıvı darbesi (Liquid Hammer) riski doğar.

Dahası, artık sadece performans değil, Çevresel Yasalar (F-Gaz Yönetmeliği) da ne kadar gaz kullanabileceğinizi denetlemektedir.

VRFTEK Mühendislik ekibi olarak; kilogram hesabı yaparken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve yasal sorumluluklarınızı açıklıyoruz.

1. Toplam Şarj Nasıl Hesaplanır? (Formül)

VRF dış üniteleri, fabrikadan belirli bir miktar gaz şarjlı olarak gelir (Örn: 10 kg). Ancak bu sadece dış ünitenin kendisi içindir. Boru tesisatının uzunluğuna göre “İlave Şarj” yapılması şarttır.

Formül: Toplam Şarj = (Fabrika Şarjı) + (Sıvı Hattı Uzunluğu x Çap Katsayısı) + (İç Ünite Düzeltme Faktörü)

• Kritik Nokta: Gaz şarjı Sıvı Hattı (Liquid Line) çapına göre hesaplanır. Gaz hattının çapı hesaba katılmaz.

• Örnek Katsayılar (Markaya Göre Değişir):

  • Ø6.35 mm boru için: 0.022 kg/m

  • Ø9.52 mm boru için: 0.054 kg/m

  • Ø12.7 mm boru için: 0.110 kg/m

  • Ø15.9 mm boru için: 0.170 kg/m

Tüm boru metrajları toplanır, katsayılarla çarpılır ve çıkan miktar Dijital Terazi ile sisteme basılır. “Göz kararı” veya “Manometreye bakarak” şarj yapılmaz.

2. F-Gaz Yönetmeliği ve GWP (Küresel Isınma Potansiyeli)

Artık gazın sadece ağırlığı değil, Çevresel Etkisi de önemlidir. Türkiye ve Avrupa’da geçerli olan F-Gaz Yönetmeliği, soğutucu akışkanların kullanımını kısıtlamaktadır.

• GWP (Global Warming Potential): Bir gazın küresel ısınmaya etkisidir. Referans CO2’dir (GWP=1).

• R410A Gazı: GWP değeri 2088‘dir. Yani 1 kg R410A gazı doğaya salındığında, 2 ton karbondioksite eşdeğer zarar verir.

• Yasal Kota: İşletmeler, sistemlerindeki toplam gazın CO2 Eşdeğeri (Ton) üzerinden denetlenir ve vergilendirilir.

3. R410A’dan R32’ye Geçiş: Geleceğin Standardı

Yüksek GWP değeri nedeniyle R410A yavaş yavaş terk edilmektedir. Yeni nesil VRF sistemlerinde R32 Gazı standart hale gelmektedir.

Neden R32?

1. Düşük GWP: Değeri 675‘tir. R410A’nın üçte biri kadardır. Çevreye etkisi çok daha azdır.

2. Daha Az Şarj: Isı taşıma kapasitesi yüksektir. Aynı sistemi soğutmak için R410A’ya göre %20 daha az gaz gerekir.

3. Verimlilik: Enerji verimliliğini %10 artırır.

4. EN 378 Standardı ve Güvenlik Limitleri (Boğulma Riski)

Soğutucu akışkanlar zehirli değildir ancak havadan ağırdır. Bir kaçak durumunda odadaki oksijeni kovarak yere çöker ve Boğulma (Asfiksi) riski yaratır.

RCL (Refrigerant Concentration Limit) Hesabı: En küçük odanın hacmi ile sistemdeki toplam gaz miktarı karşılaştırılmalıdır.

• Örnek: Sistemde 50 kg gaz var. En küçük otel odası 20 m³.

• Eğer 50 kg gazın tamamı bir anda o küçük odaya boşalırsa (Boru patlaması), konsantrasyon limiti aşılır mı?

• R410A için Limit: Yaklaşık 0.44 kg/m³.

• Hesap: 50 kg / 20 m³ = 2.5 kg/m³. TEHLİKE! Limit (0.44) aşılmıştır.

Çözüm:

1. Sistemi bölmek (Daha az gazlı 2 ayrı sistem kurmak).

2. Odaya Gaz Dedektörü ve sesli alarm koymak.

3. Kaçak anında gazı kesecek otomatik Shut-Off Valfler kullanmak.

5. Kaçak Takibi ve Servis Etiketi

Yasal bir zorunluluk olarak, montaj bittikten sonra dış ünitenin üzerine silinmez bir kalemle şunlar yazılmalıdır:

1. Fabrika Şarjı (kg)

2. İlave Edilen Şarj (kg)

3. Toplam Şarj (kg)

4. CO2 Eşdeğeri (Ton)

Bu etiket, sonraki servislerin doğru müdahale etmesi ve Çevre Bakanlığı denetimleri için hayati önem taşır. Ayrıca 5 Ton CO2 eşdeğerini geçen sistemlerde Periyodik Kaçak Kontrolü zorunludur.

💡 Uzman Görüşü (Insider Tip)

“Terazisiz Şarj, Kumardır.”

*”Sahada sıkça gördüğümüz bir hata: Usta tüpü bağlar, manometreye bakar ve ‘Basınç tamam’ deyip gazı keser.

VRF sistemlerinde basınç, dış hava sıcaklığına ve iç ünite yüküne göre sürekli değişir. Basınca bakarak doğru miktarı tutturmak imkansızdır.

Kural: İlave şarj mutlaka Dijital Terazi ile, gramı gramına tartılarak yapılmalıdır. 1 kg eksik gaz, sistemin ‘Discharge Temp’ (Basma Sıcaklığı) hatasına geçmesine ve inverter kartın yanmasına neden olur.”*

– VRFTEK  

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Gaz kaçağı varsa sadece eksilen kısmı tamamlasak olur mu? R410A ve R32 gibi gazlar “Karışım” (Blend) gazlardır veya saf gazlardır. R410A (%50 R32 + %50 R125) kaçak anında dengesiz kaçabilir. Ancak pratikte küçük kaçaklarda (%10-20) ilave yapılabilir. Büyük kaçaklarda ise içindeki gaz tamamen boşaltılmalı (Recovery cihazı ile çekilmeli), kaçak tamir edilmeli ve sıfırdan Terazi ile tam şarj yapılmalıdır.

R32 gazı yanıcı mıdır? R32, A2L Sınıfı (Düşük Yanıcılık) bir gazdır. Bir propan gazı gibi parlayıp patlamaz. Ancak kapalı alanda yüksek konsantrasyona ulaşırsa ve açık ateşle temas ederse alev alabilir. Bu yüzden montaj ve bakımda özel güvenlik önlemleri gerektirir.

Sistemimde ne kadar gaz olduğunu nasıl anlarım? Cihazın üzerindeki etikete bakmalısınız. Eğer montajcı etiket yapıştırmamışsa, tek yol gazı tamamen çekip tartmaktır (Recovery). Bu maliyetli bir işlemdir. Bu yüzden montajda etiketin işlenmesi şarttır.

VRF Sistemlerinde Çevresel Yönetmeliklere Uyum: Hukuki ve Teknik Güvence

Doğru soğutucu akışkan yönetimi; sadece klimanın soğutması değil, binadaki insanların can güvenliği ve işletmenin yasal uyumluluğu meselesidir.

Projenizin EN 378 Güvenlik Analizi, Şarj Hesaplaması ve F-Gaz Uyumluluk Raporu için VRFTEK Mühendislik ekibiyle iletişime geçin. Riske girmeyin, standartlara uyun.