VRF Boru Tesisatı Tasarımı: Uzunluk, Yükseklik ve Çap Hesapları

Bir VRF sisteminin kalbi dış ünite, beyni otomasyon sistemi, damarları ise Bakır Boru Tesisatıdır. Sektör istatistiklerine göre; VRF arızalarının %80’i cihaz kaynaklı değil, hatalı borulama kaynaklıdır.

Yanlış çap seçimi kompresörü yakar, hatalı refnet montajı ses yapar, limit aşımı ise sistemin kapasitesini öldürür.

VRFTEK Mühendislik Departmanı olarak; katalogların dipnotlarında kalan o hayati kuralları, borulama limitlerini ve hidrolik hesap mantığını masaya yatırıyoruz.

1. Kritik Uzunluk Limitleri (Sınırları Zorlamak)

Her markanın (Daikin, Mitsubishi, Samsung vb.) limitleri küçük farklılıklar gösterse de, genel mühendislik sınırları şöyledir:

• Toplam Borulama Mesafesi: Tüm ana hat ve dallanmaların toplamı genellikle 1.000 metre ile sınırlıdır.

• En Kritik Hat (Gerçek Uzunluk): Dış üniteden en uzaktaki iç üniteye olan mesafe 165 metre olabilir.

• Eşdeğer Uzunluk (Equivalent Length): Dirseklerin ve refnetlerin yarattığı direnç dahil edildiğinde bu mesafe 190 metre kabul edilir.

• İlk Refnetten Sonraki Mesafe: İlk ayrım noktasından en uçtaki cihaza kadar olan mesafe 40 – 90 metre arasında sınırlandırılır. Bu sınır aşılırsa, sondaki cihazlara gaz ulaşmaz.

2. Kot Farkı (Yükseklik) Hesapları

Dış üniteyi nereye koyduğunuz, borulama stratejisini değiştirir.

• Dış Ünite Yukarıdaysa: İç ünitelerle arasındaki kot farkı maksimum 50 – 90 metre olabilir. (Sıvı hattındaki basınç kaybı kritiktir).

• Dış Ünite Aşağıdaysa: Kot farkı maksimum 40 – 50 metre olabilir. (Gaz hattındaki yağın geri dönüşü zorlaşır).

• İç Üniteler Arası Kot Farkı: En alttaki iç ünite ile en üstteki iç ünite arasında maksimum 15 – 30 metre fark olabilir.

3. Boru Çapı Seçimi: Manuel Hesap vs. Yazılım

VRF boru çapları “Göz Kararı” seçilmez. İki ana faktöre göre belirlenir:

1. Ana Hat (Main Pipe): Dış ünitenin toplam kapasitesine (HP) göre katalogdan seçilir.

2. Ara Hatlar (Branch Pipes): O hattın beslediği iç ünitelerin toplam kapasitesine göre seçilir. Kapasite küçüldükçe boru çapı incelir.

Uyarı: Çap hesabı yaparken Düzeltme Faktörleri (Uzunluk, sıcaklık) devreye girer. Bu yüzden elle hesap yapmak risklidir. Mutlaka üreticinin Selection Software (Seçim Programı) kullanılmalıdır.

4. Refnet (Joint) Montaj Kuralları: “Türbülansa Dikkat”

Refnetler, gazı ikiye bölen hassas parçalardır. Yanlış montaj, gazın dengesiz dağılmasına ve ses (hışırtı) oluşmasına neden olur.

• Yatay Montaj Kuralı: Refnetler zemine paralel durmalıdır. Sağa veya sola en fazla ±10-15 derece eğim verilebilir. Asla dikey (yukarı/aşağı bakar şekilde) monte edilmemelidir.

• Sakinleşme Bölgesi: Bir dirsekten hemen sonra refnet konulmaz. Gazın türbülansını düzeltmesi için dirsek ile refnet arasında en az 50 cm – 1 metre düz boru bırakılmalıdır.

5. Yağ Kapanı (Oil Trap): Kompresörün Ömrü

VRF sistemlerinde kompresör yağı, gazla birlikte sisteme karışır ve borularda dolaşır. Bu yağın mutlaka kompresöre geri dönmesi gerekir (Oil Recovery).

• Ne Zaman Gerekli? Dış ünite, iç ünitelerden YUKARIDA ise ve kot farkı fazlaysa.

• Nereye Yapılır? Dikey gaz hattında (Riser), her 10 metrede bir “U” şeklinde yağ kapanı yapılmalıdır.

• Görevi: Yağ, yerçekimiyle aşağı akmak ister. Kapanlar, yağı biriktirir ve gazın hızıyla yukarı (dış üniteye) fırlatılmasını sağlar.

6. Azot Testi ve Vakum: “Görünmez Sızıntılar”

Mükemmel bir tasarım, kötü uygulamayla çöp olur.

• Azot Basınç Testi: Sistem 40 Bar azot gazı ile en az 24 saat test edilmelidir. Basınç 1 bar bile düşerse (Sıcaklık değişimi hariç), kaçak var demektir.

• Vakum: Sadece havayı değil, borudaki Nemi (Suyu) atmak için yapılır. -755 mmHg seviyesine kadar vakum yapılmalı ve en az 2 saat beklenmelidir. Nem kalırsa, sistem içinde asit oluşur ve kompresörü içeriden yer.

💡 Uzman Görüşü (Insider Tip)

“Eşdeğer Uzunluk Hesabında Dirseklerin Maliyeti”

*”Projede ‘Boru mesafesi kurtarıyor’ diye sevinmeyin. Çünkü her bir 90° Dirsek (Dönüş), sisteme düz borudan daha fazla direnç uygular.

Mühendislikte her dirsek, boru çapına göre 0.5 metre ile 1.5 metre arasında ‘Ekstra Boru’ gibi hesaplanır.

• Örnek: Hattınızda 20 tane dirsek varsa, gerçekte boru 100 metre olsa bile, kompresör onu 125 metre gibi hisseder.

Bu yüzden gereksiz her dirsekten kaçının. Tesisatı labirente çevirmeyin, en kısa yolu çizin.”*

– VRFTEK 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Mevcut R22 borularını kullanabilir miyim? Eski bakır boruların et kalınlığı, yeni nesil R410A veya R32 gazlarının yüksek basıncına (40 Bar) dayanamayabilir. Ayrıca eski yağ kalıntıları yeni yağı bozar. “Replacement Technology” (Yenileme) özellikli VRF cihazları kullanılmadığı sürece borular mutlaka değişmelidir.

Boru izolasyonu ne kadar kalın olmalı? İç ortamda en az 9 mm, dış ortamda ve nemli bölgelerde (Bodrum kat, şaft) en az 13-19 mm kalınlığında kauçuk köpüğü kullanılmalıdır. İnce izolasyon, borunun terlemesine ve tavanın su almasına neden olur.

Zoomlock (Kaynaksız Bağlantı) güvenli mi? Evet. Ateşli kaynak (Oksijen kaynağı) yapmanın yasak olduğu yerlerde (AVM, Hastane, Ahşap binalar) sıkıştırmalı rakor sistemi (Zoomlock) kullanılır. Doğru torkla sıkılırsa 50 bar basınca dayanır ve çok hızlıdır.

VRF Boru Tesisatı Tasarımı: Geri Dönüşü Olmayan Yol

Duvarlar kapandıktan sonra boru tesisatına müdahale etmek, binayı yıkmakla eşdeğerdir. Bu yüzden borulama; “Usta halleder” denilecek bir iş değil, milimetrik hesap gerektiren bir mühendislik sürecidir.

Projenizin Borulama Diyagramı (Piping Diagram), Çap Hesapları ve Basınç Kaybı Analizi için VRFTEK Mühendislik ekibinden profesyonel destek alın. Damarlarınız sağlam, sisteminiz uzun ömürlü olsun.