VRF Sistemlerinde Gaz Şarjı: Kimya, Matematik ve Terazi

Split klimalarda teknisyenler genellikle manometreyi bağlar, basınca (PSI) bakar ve “Gazı biraz eksik, tamamlayalım” derler. VRF sistemlerinde bu yöntem, sistemi öldürmenin en kısa yoludur.

VRF sistemleri, yüzlerce metre borulama ve onlarca iç üniteye sahip devasa yapılardır. İçerideki basınç, EEV (Elektronik Genleşme Valfleri) ve Inverter kompresör yüzünden saniyeler içinde değişir. Bu yüzden VRF’te basınca bakarak gaz verilmez; Kilogram Hesabına bakarak gaz verilir.

VRFTEK Teknik Eğitim Birimi olarak, R410A ve yeni nesil R32 sistemlerinde laboratuvar hassasiyetinde gaz şarjının (Refrigerant Charging) kurallarını yazıyoruz.

1. Altın Kural: “Ek Gaz Hesabı” (Additional Charge Calculation)

Fabrikadan gelen VRF dış ünitesinin içinde belli bir miktar gaz vardır. Ancak bu gaz, sadece dış ünitenin kendisi içindir. Sizin döşediğiniz yüzlerce metre bakır borunun içini doldurmak için “Ek Gaz” ilave etmelisiniz.

Bu miktar kafadan atılmaz. Formülü şudur: Toplam Ek Gaz = (Sıvı Boru Uzunluğu x Çap Katsayısı) + (İç Ünite Bağlantı Kitleri)

• Örnek:

  • 100 metre 3/8″ boru döşediniz (Çarpı 0.059 kg/m) = 5.9 kg

  • 50 metre 1/4″ boru döşediniz (Çarpı 0.022 kg/m) = 1.1 kg

  • Toplam İhtiyaç: 7.0 kg.

• İşlem: Dijital teraziye tüp konulur ve sisteme tam olarak 7.00 kg gaz basılır. 6.5 kg basarsanız sistem soğutmaz, 7.5 kg basarsanız kompresör “Sıvı Çarpması” ile kırılır.

2. R410A Neden “Sıvı” Şarj Edilmelidir?

R410A, tek bir gaz değildir; %50 R32 ve %50 R125 gazlarının karışımıdır (Blend).

• Hata: Eğer tüpü dik tutup “Gaz Fazında” şarj ederseniz; tüpten önce uçucu olan R32 çıkar, R125 geride kalır. Sisteme giren karışımın kimyası bozulur.

• Doğru: R410A tüpü Ters Çevrilir (Sıvı Fazı). Sisteme likit olarak basılır. Böylece karışım oranı (%50-%50) bozulmadan sisteme girer.

(Not: R32 tek bileşenli olduğu için gaz veya sıvı basılabilir ancak hız ve tutarlılık için sıvı basılması endüstri standardıdır.)

3. Adım Adım Şarj Prosedürü

Adım A: Derin Vakum (Olmazsa Olmaz)

Boruların içinde hava veya nem varken gaz basamazsınız. Sistem -755 mmHg (veya 500 Mikron) seviyesine kadar vakumlanmalı ve en az 1 saat bu vakumda bekletilmelidir. Vakum kaçırmıyorsa şarja geçilir.

Adım B: Ön Şarj (Pre-Charging)

Sistem henüz çalıştırılmadan (Şalterler inik, kompresör duruyor):

1. Şarj hortumunun havasını alın.

2. Hortumu dış ünitenin Sıvı Hattı (İnce Boru) servis portuna bağlayın.

3. Tüpü ters çevirin, teraziyi sıfırlayın.

4. Vanayı açın. Vakumun emiş gücüyle gaz, likit hattından sisteme hızla akacaktır.

5. Hesaplanan miktarın tamamı (Örn: 7 kg) girdiyse işlem tamamdır. Vanaları kapatın.

Adım C: Tamamlama Şarjı (Operation Charging)

Bazen sistemdeki basınç ile tüpteki basınç eşitlenir ve gaz akışı durur (Örn: 7 kg basmanız lazım ama 5 kg’da durdu).

1. Geriye kalan 2 kg için sistemi **”Test Modu”**nda veya **”Gaz Şarj Modu”**nda çalıştırın.

2. Bu kez hortumu Gaz Hattı (Kalın Boru) emiş portuna bağlayın.

3. Kompresör çalışırken yavaş yavaş (sıvı çekiçlemesi yapmadan) kalan miktarı tamamlayın.

R32 Gazı İçin Özel Güvenlik Önlemleri

Yeni nesil VRF sistemlerinde kullanılan R32 gazı, “Hafif Yanıcı” (A2L) sınıfındadır.

• Ekipman: Kullandığınız vakum pompası ve gaz geri toplama cihazı “Kıvılcım Çıkarmaz” (Spark-Proof) özellikli olmalıdır.

• Havalandırma: Şarj işlemini kapalı ve havasız bir odada yapmayın. Olası kaçakta gaz zemine çöker.

• Adaptör: R32 tüplerinin diş yapısı R410A’dan farklıdır (Sol Diş). Uygun adaptör kullanın.

💡 Uzman Görüşü (Insider Tip)

“Dış Ünite Üzerine Etiket Yapıştırın.”

*”Bir VRF sisteminin ömrü boyunca başına gelebilecek en büyük felaket, yetkisiz bir servisçinin gelip ‘Bunun gazı kaçmış’ diyerek ezbere gaz basmasıdır.

Biz VRFTEK olarak devreye aldığımız her cihazın üzerine silinmez kalemle şunu yazarız: ‘Fabrika Şarjı: 10 kg + Eklenen Gaz: 7.4 kg = TOPLAM SİSTEM GAZI: 17.4 kg’

Bu etiket, yıllar sonra gelecek teknisyene şu mesajı verir: ‘Bu sistemi boşaltırsan, içine tam 17.4 kg koymalısın. Manometreyle uğraşma.’ Bu basit etiket, sistemin sigortasıdır.”*

– VRFTEK Saha Süpervizörü

Sıkça Sorulan Sorular (VRF Sistemlerinde Gaz Şarjı)

Gaz kaçağı varsa üzerine ekleme yapılır mı? R410A karışım gazı olduğu için, kaçak durumunda karışımın oranı bozulur. İdeal olanı; kalan gazın Recovery (Toplama) cihazıyla çekilip imha edilmesi ve sisteme sıfırdan, teraziyle tam şarj yapılmasıdır. Üzerine ekleme yapmak verimi %20 düşürür.

Kışın gaz şarjı yapılır mı? Yapılır ama zordur. Soğuk havada tüpün içindeki basınç düşer, gaz sisteme gitmez. Tüpü sıcak su dolu bir kovada (Kaynar değil, ılık) bekleterek basıncını artırabilirsiniz. Asla tüpe pürmüz/ateş tutmayın!

Hortumun içindeki gazı hesaba katmalı mıyım? Uzun şarj hortumları yaklaşık 50-100 gram gaz tutar. Çok hassas projelerde (Örn: Laboratuvar VRF) bu miktar bile hesaplanarak teraziye dara olarak eklenir.

Terazi Yoksa, Garanti Yoktur

VRF sistemlerinde gaz şarjı bir “Bakım” işlemi değil, bir “Üretim” işlemidir. Montajın en kritik aşamasıdır. Terazisiz, hesapsız ve vakumsuz yapılan her şarj, saatli bir bomba gibidir.

Sisteminizi riske atmayın. Garantili gaz şarjı, kaçak testi ve performans analizi için VRFTEK Teknik Servis ekibinden randevu alın.